‘Les Jeunes Magasins (JM) du monde’ bestaan in middelbare scholen uit kleine groepjes jongeren tussen 14 en 18 jaar en 2 leerkrachten. Ze verkopen Oxfamproducten: koffie voor de leerkrachten, tussendoortjes tijdens de pauze, enz. De JM du monde doen ook aan sensibilisatie in hun school: een eerlijke maaltijd, een modeshow met tweedehandskleding, een mimespeler die eerlijke handel uitbeeldt, een debat met Riccardo Petrella, enz. Op het einde van het schooljaar 2008-2009 waren er ongeveer 110 JM-groepjes.

De verkoop van producten afkomstig van eerlijke handel vraagt dagelijks heel wat werk: de boekhouding, de bestellingen, de inventaris, de facturatie, het onderhoud van het lokaal, de promotie in de school, enz. Maar wat leren de deelnemers van het project JMD nu precies?

Een enquête bij vertegenwoordigers uit 11 scholen over de impact van het project op de leerlingen toont resultaten op 5 vlakken:

• Motivatie en engagement: voor projecten waarop jongeren zich buiten de lessen kunnen toeleggen .
• Ze leren een project te beheren en verantwoordelijkheid op te nemen: zoals in team leren werken of zelfvertrouwen hebben.
• Het project JM biedt een open blik op de wereld: de leden van JM worden uitgenodigd om na te denken over thema’s zoals duurzame ontwikkeling, mondialisering, internationale handel, arbeidsrechten of verantwoorde consumptie.
• De jongeren kunnen hun meningen en waarden verdedigen: dit versterkt het gevoel dat zij niet alleen de wereld willen veranderen.
• Het project biedt een plaats van debat : de mening van jongeren evolueert wanneer ze met andere standpunten worden geconfronteerd. Zo kunnen ze hun redenering versterken, maar soms ook in twijfel trekken.

Het volgende citaat van een deelnemende leerkracht toont het succes van het project aan: “Als de jongeren erin slagen een project tot een goed einde te brengen, leren ze tegelijkertijd ook de wereld kennen. Ze ontdekken de samenleving waarin ze leven, haar werking, de wetten van de economie, haar zwakke punten en afwijkingen. Ze leren ook andere samenlevingen andere culturen en levenswijzen kennen dankzij de nauwe banden van Oxfam met haar partners in het Zuiden. Ze beoefenen democratie in groep.” (A. Castanheira, JM van het Institut de l’Assomption in Watermaal-Bosvoorde)

De begeleiding van Oxfam Magazins du Monde is beperkt tot Wallonië en Brussel. Toch zijn er heel wat gelijkaardige initiatieven in Vlaanderen. Er zijn ongeveer 200 “Wereldwinkels op school”, ondersteund door Oxfam wereldwinkels. Dit is een zeer gelijkaardig project, maar de sensibiliserende rol van de groepjes leerlingen en leerkrachten komt wat minder sterk tot uiting.

In Vlaanderen organiseert de vzw Vlajo het Jieha! project. Jieha! staat voor Jong Initiatief voor Ethische Handel. De opzet is gelijkaardig: leerlingen van 14 tot 16 jaar verkopen Fair Tradeproducten binnen de school. Er wordt samengewerkt met de FTO (Fair Trade Organisation) die ook producten aan de wereldwinkels levert. Studenten maken een productkeuze en doen hun bestelling online. Tijdens dit traject krijgen de studenten denkoefeningen rond eerlijke handel voorgeschoteld om in teamverband op te lossen, bijvoorbeeld rond prijszetting van ‘eerlijke’ producten versus ‘gewone’ producten.

Het bijzondere van het project is dat de winst wordt geschonken aan een goed doel. Klas 4 Handel van het St-Augustinusinstituut uit Bree: “bij de start dachten we niet dat iedereen zo gemotiveerd zou blijven tot het einde, want het goede doel kiezen was een moeilijke beslissing. Uiteindelijk hebben we gekozen voor Open Kans. Het enthousiasme van de mensen van dit initiatief in Bree voor volwassenen met een verstandelijke handicap straalde af op onze Jieha! Tijdens de slotpresentatie konden we een cheque van 170 euro overhandigen voor de aankoop van materiaal en de uitbouw van hun activiteiten.”

Jieha! blijkt een succesverhaal. Vorig schooljaar werd Jieha! ingeschreven als verkoopsoefening in de leerplannen van het handelsonderwijs van de twee grootste onderwijskoepels. Het resultaat laat zich dan ook raden, niet minder dan 300 Jieha!’s waren succesvol actief in Vlaanderen. Niet slecht voor een project dat in 2004 is opgestart!

Kortom, zowel Jeunes magasins du monde als Jieha! zijn projecten rond eerlijke handel op school die tegelijkertijd ook educatieve projecten rond verantwoorde consumptie zijn: een plaats waar gedebatteerd en gehandeld wordt over hoe een andere wereld mogelijk is.

Céline De Waele