Globaal daalt de biodiversiteit en bedrijven kunnen daar iets aan doen. Bij het begin van het internationaal jaar van de biodiversiteit dat werd afgekondigd door de VN(www.cbd.int/2010/), is dat het realistische en daadkrachtige standpunt dat de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling (FRDO) wou meegeven tijdens een informatief seminarie op 19 januari in Brussel.

Het seminarie over biodiversiteit en bedrijven kende een massaal succes. Een honderdtal vertegenwoordigers van bedrijven, natuurverenigingen en overheidsdiensten was ingegaan op de uitnodiging van de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling en tekende present in het gebouw van het Verbond van Belgische Ondernemingen. De deelnemers hadden het daar uitgebreid over het afstemmen van economische eisen op het behoud van de biodiversiteit. Een korte schets van de uitdagingen aan de hand van de uiteenzettingen van experts en actoren die uitpakten met leerrijke ervaringen (Alle spreekbeurten kunnen worden gedownload op de website van de FRDO : www.belspo.be)

Bij ongewijzigd beleid zal het gemiddelde aantal soorten in de wereld dalen van 72 % tot 61 %, stelde Anne Franklin, directrice van het nationale Focal Point van de Conventie inzake Biodiversiteit (CBD). In België dreigt 5 tot 15 % van de soorten uit te sterven, terwijl 30 tot 70 % erop achteruitgaat, beklemtoonde Olivier Guillitte, lector Plantkunde aan de ULg.

Volgens professor Guillitte is de negatieve impact van de economische activiteit per productie-eenheid op het lokale niveau wel degelijk verminderd. Maar andere factoren zijn meer gaan doorwegen en blijven zorgen voor een negatieve druk op de biodiversiteit: het verbruik van natuurlijke rijkdommen, het weg- en luchttransport, het versnipperen van de openbare ruimte en het oprukken van vijandige, exotische soorten. En dat wordt systematisch verwaarloosd in effectenstudies, zowel door de burgers als door de politici.

Bij biodiversiteit gaat het om de diversiteit binnen soorten en tussen soorten, evenals van ecosystemen, waarvan de mens deel uitmaakt. Niet te verwonderen dus dat ze talrijke functies vervult en talrijke voordelen biedt voor het leven op aarde: natuurlijke bescherming tegen sommige klimaatfenomenen (mangroves milderen de effecten van orkanen en tsunami’s, bijvoorbeeld), bijdrage tot de productie van essentiële goederen voor het menselijk leven (via de bestuiving van teelten door bijen en andere honing verzamelende insecten bijvoorbeeld), enzovoort.

Er zijn al talloze pogingen ondernomen om  de diensten die de biodiversiteit levert, te becijferen, maar meestal blijft het bij experimentele resultaten. Concreet hebben vertragingen bij de toepassing van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn, die zeldzame en bedreigde soorten wil beschermen, echter wel al geleid tot boetes voor regio’s en lidstaten. Vlaanderen zou aldus al voor 27 miljoen € in de schuld staan bij de Europese Commissie, vertelt Peter Symens, beleidsmedewerker van Natuurpunt, de Vlaamse vereniging voor natuurbehoud.

Overleg en anticipatie

Sinds enkele jaren werken Natuurpunt en het Antwerpse Havenbestuur nauw samen bij het anticiperen op de toepassing van de «Vogel- en Habitatrichtlijn» in het havengebied. Uit die samenwerking ontstond in 2009 een nieuwe Vlaamse milieuwetgeving die steunt op een actieve bescherming van de soorten en niet meer uitsluitend op een passieve bescherming. Door de bescherming van de soorten echt te gaan programmeren versterkt ze de juridische zekerheid voor alle partijen, milieubeschermers, ondernemers en overheden.

De nieuwe wetgeving houdt in dat het inrichtingsplan van de haven gewijzigd kan worden als er een bedreigde soort aanwezig is in een zone die aanvankelijk gereserveerd was als uitbreidingsgebied voor de industrie. Er werd een ecologisch netwerk uitgewerkt met terreinen die niet ingenomen zijn door ondernemingen, om een netwerk te vormen dat het verkeer van zeldzame soorten bevordert. Ondernemers die actief zijn in het havengebied krijgen post met «tips and tricks» zodat ze sommige zaken anders kunnen aanpakken zonder dat het hen iets kost. «In het begin moesten we al onze overtuigingskracht bovenhalen», herinnert Peter Symens zich. «Vandaag komen ze zelf aan onze deur kloppen om hun diensten voor te stellen of om raad te vragen!»

«Doorgaans kunnen bedrijven kiezen tussen het verminderen van hun negatieve impact en het versterken van hun positieve impact op de biodiversiteit», denkt Olivier Guillitte. Volgens hem zijn de ondernemingen die ter zake het sterkst presteren de extractieve bedrijven, de bezinkindustrie (suikerraffinaderijen enz.) en de NMBS. Als bedrijven anticiperen, kunnen ze in hun onmiddellijke omgeving een aantal relatief eenvoudige en vrij goedkope (Hierover bestaat een gids die kan worden gedownload) initiatieven nemen: beheer van regenwater, keuze van soorten bij het planten van hagen, «lenen» van ruimte aan de natuur enz. «De bedrijven kunnen kiezen voor acties die het meest relevant en interessant zijn voor zichzelf en voor de natuur zodat ze erover kunnen communiceren, bijvoorbeeld door leerlingen van de scholen uit de buurt bij hun acties te betrekken.

Een marktleider wil het voorbeeld geven

«We willen ook nog vis verkopen aan de toekomstige generaties, daarom ijveren we voor een duurzame exploitatie van het visbestand», verklaarde Katrien Verbeke in naam van de Groep Delhaize. Delhaize wil namelijk van haar aanbod aan vis een model van duurzaamheid maken: aan de leveranciers worden strikte regels en een certificatie opgelegd, geen verkoop meer van bedreigde vissoorten (zoals rode tonijn), een betere communicatie met de verbruikers ... De hele keten is erbij betrokken, in een optiek van continue verbetering. Het is de bedoeling om tegen 2012 te beschikken over een 100 % duurzame visketen. Het WWF helpt bij het creëren van een globaal label dat een aanvulling moet vormen op de certificaten die product per product worden toegekend.

Naar maatregelen met een hoger macrogehalte?

Heel wat kwesties wachten nog op een oplossing: een globale ecologische voetafdruk voor een product of een keten. Of een CO2-etikettering. En wat met tegenstrijdigheden? Zo neemt men aan de ene kant maatregelen om kwetsbare soorten te beschermen, maar verhoogt men aan de andere kant de potentiële bedreiging door vijandige, exotische soorten omdat er nog altijd geen ratificatie is van de internationale conventie die verbiedt dat schepen om het even waar hun ballasttanks mogen uitstorten. … Er kan dus nog veel vooruitgang worden geboekt.

Frédéric Chemay, vertegenwoordiger van de federale minister van Klimaat en Energie, Paul Magnette, herinnerde eraan dat de regering vorig jaar in november een eerste federaal plan goedkeurde betreffende de integratie van de biodiversiteit in de economie, de ontwikkelingssamenwerking, het wetenschapsbeleid en de transportsector. Voor de toepassing ervan denkt men momenteel na over de oprichting van een federaal fonds inzake biodiversiteit. Het fonds zou steun moeten verlenen aan acties ter bestrijding van vijandelijke exotische soorten, ter bevordering van duurzaam bosbeheer enz.

Tot slot blijkt uit een marktstudie van de Groep Delhaize dat de klanten verwachten dat de warenhuisketen zijn aanbod zelf uitbouwt met producten die passen in een proces van duurzame ontwikkeling, aldus nog Katrien Verbeke. Het begin van het einde van het discours over de kleine dagelijkse handelingen die elke verbruiker kan stellen om de planeet te redden?

Emmanuel De Loeul