Cacaoteelt in Ivoorkust 

Vooral de reputatie van de  cacaoproductie in Ivoorkust, het West-Afrikaanse land dat als ’s werelds grootste cacaoproducent geldt, is niet al te best. De cacao-industrie wordt er steevast gelinkt aan slaven- en kinderarbeid. Over hoeveel kinderen het exact gaat, is moeilijk te schatten, maar volgens het International Institute of Tropical Agriculture zijn het er meer dan honderdduizend. In schrijnende arbeidsomstandigheden moeten zij cacao oogsten tegen een heel laag of geen inkomen. Uit o.a. een rapport van Global Witness uit 2007 blijkt zelfs dat kinderen in buurlanden Mali en Burkina Faso worden gekocht en vervolgens over de grens worden gesmokkeld om gedwongen te gaan werken op de cacaoplantages.

Reactie van de media en consumenten

Het Nederlandse consumentenprogramma RADAR wijdde in november 2009 nog een uitzending aan kinderarbeid in de chocola-industrie. Ook Keuringsdienst van Waarde, een ander Nederlands consumentenprogramma, bracht deze thematiek onder de aandacht.

Eén van de programmamakers, journalist Teun Van de Keuken, ging zelfs zo ver in zijn actie tegen slavenarbeid in de cacaosector dat hij zichzelf ging aangeven voor medeplichtigheid aan slavernij omdat hij chocola at. Later startte hij een campagne op, die op gigantische media-aandacht kon rekenen en bracht hij een eigen slaafvrije chocolareep op de markt onder de naam Tony’s Chocolonely. Eveline Raijmans, directeur van Tony’s Chocolonely, legt uit: “Het grootste deel van onze cacaobonen komt uit West-Afrika, met name uit Ivoorkust en Ghana. Al onze bonen zijn afkomstig van fairtrade gecertificeerde coöperaties. Ze worden naar Europa, meestal Amsterdam, getransporteerd en in België verwerkt tot chocola”.

De berichtgeving over slavernij in de cacao-industrie veroorzaakte een golf van verontwaardiging bij consumenten en ngo’s. In de Verenigde Staten werd zelfs een invoerverbod op cacao afkomstig van Ivoorkust overwogen. De boycot ging uiteindelijk niet door, gezien dit een catastrofe voor de miljoenen inwoners van Ivoorkust die leven van cacaoteelt zou hebben betekend.

Certificering: de reactie van de producenten

De problematische situatie in de cacao-industrie ontgaat ook de producenten niet. “Met name in Ivoorkust worden we geconfronteerd met een aantal problemen zoals armoede, slechte educatie, ziektes en oogstverlies. We willen op lange termijn stabiliteit in de aanlevering van cacaobonen garanderen en betere omstandigheden creëren voor de cacaotelers, hun familie, gemeenschap en omgeving. Consistentie in het aanbod is noodzakelijk voor onze business. Bovendien vindt de consument het belangrijk dat wij duurzaam geproduceerde cacaobonen gebruiken.” aldus Dionne Heijnen van Kraft Foods. Ook werkt Kraft samen met de World Cocoa Foundation, de internationale stichting die zich richt op de ondersteuning van cacoaboeren en hun families op vlak van sociaal-economische aspecten als opleiding, veilige arbeidsomstandigheden en ondersteuning van de cacaocoöperatieven en teeltmethoden (bv. zonder pesticiden).

Kraft Foods heeft gekozen voor een certificering met het Rainforest Alliance Certified™ label. De eerste repen liggen momenteel al in de rekken. Heijnen legt uit: “Rainforest Alliance heeft een lange en succesvolle reputatie in de steun van landbouw. Het heeft lokale en ‘on the ground’ expertise om boeren te helpen bij het verbeteren van landbouwmethodes en een beter inkomen. Bovendien werken wij al langer samen met Rainforest Alliance voor de productie van duurzame koffiebonen”. 

Ook bij Tony’s Chocolonely zijn ze zich uiteraard bewust van de problemen: “Het gaat niet goed met de cacao in Ivoorkust. Hogere opbrengsten en inkomsten zijn niet alleen in het belang van de boeren maar ook in het belang van de industrie. De vraag waar de machtsbalans tussen beide ligt, is voor ons een belangrijk punt”, aldus Eveline Raijmans.

Alle chocola van Tony’s Chocolonely is Max Havelaar gecertificeerd. Eveline Raijmans legt uit: “Max Havelaar onderscheidt zich van bijvoorbeeld Rainforest Alliance in die zin dat het is voortgekomen uit boerencoöperaties. Zelf voeren we een intensieve discussie met Max Havelaar over de verbetering van de fairtradeketen.” Toch zijn ook deze certificeringssystemen voor verbetering vatbaar: “Wat ons betreft zou een groter deel van de meerprijs die de consument betaalt bij de coöperatieven terecht moeten komen en zou er minder moeten uitgegeven worden aan het certificeringssysteem zelf.” Bovendien bieden de labels geen 100% garantie: “Daarvoor moet bv. het smokkelen van cacaobonen en de inkoop van bonen van niet-aangesloten boeren 100 % uitgesloten worden. Maar certificering is wel een manier om ervoor te zorgen dat meer cacao duurzamer wordt verbouwd en dat ook de arbeidsomstandigheden verbeteren en de armoede vermindert.”

Besluit

Het mag duidelijk zijn dat de cacao-industrie in het Zuiden nog een lange weg af te leggen heeft vooraleer volledige duurzaamheid wordt bereikt. Maar de stijgende bewustwording en acties van zowel producenten als consumenten en media wijzen alvast in de goede richting: in de hele keten groeit de aandacht voor milieuaspecten en sociale aspecten.

De uitdaging die zich nu stelt, is of dit toenemende aanbod van duurzame chocola zich ook in toenemende vraag vertaalt. Het antwoord … ligt in de handen van elke consument!